|
W maju 2010 r. minęło 60. lat od
powołania, przez Ministerstwo Górnictwa, Przedsiębiorstwa
Badań Geofizycznych. Od 1952 roku przedsiębiorstwo podlegało
Centralnemu Urzędowi Geologii, a następnie (1985-1996)
Ministerstwu Środowiska. Od 1996 roku Przedsiębiorstwo
podporządkowane było Wojewodzie Mazowieckiemu, a z dniem 1
stycznia 2008 roku, na podstawie aktu komercjalizacji, podjętego przez
Ministra Skarbu Państwa,
przedsiębiorstwo przekształcone zostało w
spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.
Od początku działalności PBG
organizowało prace geofizyczne pozwalające poznać
geologiczną budowę kraju oraz wykonywać prace dla potrzeb
rozwijającego się górnictwa naftowego. Podjęte zostały
także szczegółowe badania geofizyczne dla rozpoznania
złóż rud oraz rozpoznawania zasobów wód
pitnych. Dla intensyfikacji prac poszukiwawczych ropy i gazu utworzone
zostało w Krakowie Przedsiębiorstwo Geofizyki Przemysłu
Naftowego, do którego PBG, w 1955 roku, przekazało 7 z 10 grup
sejsmicznych wraz z kadrą i kompletnym wyposażeniem.
Spowodowało to potrzebę odbudowy potencjału sejsmicznego PBG
i równocześnie wprowadzenia badań opartych na metodach nie
sejsmicznych: magnetyki, grawimetrii i metod elektrooporowych.
 Oprócz prowadzenia prac geofizycznych PBG konstruowało
i prowadziło konserwację specjalistycznego sprzętu
geofizycznego. Przez szereg lat PBG było jedynym w kraju producentem -
na skalę przemysłową, rożnego rodzaju geofonów
(zdj.) Ich produkcja, sięgająca kilkudziesięciu tysięcy
sztuk rocznie, zaspokajała zapotrzebowanie własnych grup
sejsmicznych PBG i Górnictwa Naftowego, a także
umożliwiła realizację zamówień eksportowych.
Wykonane
półszczegółowe zdjęcie grawimetryczne i
magnetyczne oraz sejsmiczne badania metodą refrakcyjną
umożliwiły rozpoznanie głębokiego podłoża
krystalicznego. Wykonany szeroki zakres prac pomiarowych dostarczył
danych do opracowania i opublikowania przez Instytut Geologiczny przeglądowych
map grawimetrycznych, magnetycznych i skonsolidowanego podłoża
dla całego kraju. Badania geofizyczne były systematycznie
wykorzystywane do poszukiwania, a następnie rozpoznawania
złóż surowców mineralnych. Można tu
wymienić wykrywanie wysadów solnych, rozpoznawanie
warunków występowania złóż węgla
kamiennego na Górnym Śląsku i na Lubelszczyźnie,
odkrycie i rozpoznanie złóż węgla brunatnego np. w
rejonie Bełchatowa i Bogatyni oraz Legnicy, rozpoznawanie rud
żelaza na Suwalszczyźnie, poszukiwanie i rozpoznawanie
złóż cynku i ołowiu na obrzeżeniu Górnego
Śląska, rozpoznawanie obszarów złóż
zagłębia miedziowego, rozpoznawanie złóż siarki
w rejonie Tarnobrzegu, a także poszukiwanie soli potasowych np. na
Wyniesieniu Łeby.
Dla potrzeb inwestycji prowadzonych w Polsce
w latach 1980-1990 badania geofizyczne znalazły zastosowanie przy
projektowaniu zapór wodnych w Karpatach i stopni kaskady Wisły.
Odegrały również dużą rolę w wyborze
lokalizacji, projektowaniu i budowie elektrowni jądrowych: w 1990 roku
PBG wykonało kompleksowe badania geofizyczne dla prac rozpoznawczych
przy wyborze lokalizacji
elektrowni jądrowych w kilku rejonach Polski. Na
Górnym Śląsku PBG podjęło się wykrywania i
likwidacji pustek poeksploatacyjnych.
Szczególnym zainteresowaniem cieszyły
się metody elektrooporowe, stosowane dla poszukiwania i rozpoznawania
zasobów wód pitnych, tak w skali regionalnej jak i dla
wybranych obiektów przemysłowych i osiedli. Opracowana
została specjalna metodyka badania zasolenia wód podziemnych
zarówno w wyniku infiltracji wód morskich w głąb
lądu jak i migracji zanieczyszczeń ze zbiorników
odpadów, jak w przypadku zbiornika osadów poflotacyjnych
Żelazny Most w Legnicko-Głogowskim Okręgu
Miedziowym.
 Interesującym przykładem prac prowadzonych przez PBG w
latach 60-tych, było wykonanie na Bałtyku pierwszego zdjęcia
sejsmicznego refleksyjnego (zdj.), które przedstawiało mapy
wyróżniających się horyzontów sejsmicznych.
W latach 70-tych PBG wykonywało prace
aerogeofizyczne (magnetyczne i spektrometryczne) w Nigerii i Czadzie. W drugiej połowie lat 70. w Maroku PBG
realizowało pierwsze zagraniczne prace sejsmiczne. Także na
obszarze Czechosłowacji przeprowadzono prace refrakcyjne
stanowiące kontynuację, a niekiedy przedłużenie profili
refrakcyjnych wykonanych w polskiej części Karpat. W tym samym
czasie rozpoczęto kilkuletnie prace z zakresu geofizyki rudnej w
Rudawach Słowackich.
W połowie lat 80. w ramach
ekspedycji geologicznej prowadzono w Mongolii prace metodami
grawimetryczną, magnetyczną i metodą radiofalową VLF
dla udokumentowania złóż pierwiastków ziem rzadkich
na pustyni Gobi. W Libii wykonywano prace z zakresu sejsmiki
inżynierskiej w ramach projektu Wielkiej Sztucznej Rzeki (Great
Man-Made River Project), a pod koniec lat 80. w Armenii wykonywane są
prace dla rozpoznania warunków wodno-gruntowych w strefie
trzęsień ziemi. W latach 90. PBG wykonywało prace
grawimetryczne w Indiach i Pakistanie, oraz badania geoelektryczne na
złożu fluorytu-galeny Silius na Sardynii.
Równolegle z rozwojem prac
pomiarowych w PBG rozwijało metody interpretacji danych geofizycznych
oparte na nowoczesnych programach. Umożliwiały one tworzenie
zbiorów danych pomiarowych dla poszczególnych metod oraz dały
podstawy dla wykonywania kompleksowych interpretacji
geofizyczno-geologicznych.
|
